Trong sản xuất hàng loạt, cùng một chi tiết phải được gia công, lắp ráp hoặc kiểm tra hàng trăm, hàng nghìn lần. Để mỗi lần đều đúng vị trí, nhanh và đồng đều, nhà máy cần đến đồ gá và jig kiểm. Bài viết giải thích các khái niệm này và khi nào nên đầu tư chế tạo đồ gá riêng.

1. Đồ gá là gì?

Đồ gá (fixture) là thiết bị dùng để định vị và kẹp chặt chi tiết ở đúng vị trí trong quá trình gia công, hàn hoặc lắp ráp. Đồ gá giúp người vận hành không phải căn chỉnh lại cho từng sản phẩm.

• Đồ gá gia công CNC: giữ phôi trên máy phay, tiện, khoan để gia công nhiều chi tiết giống nhau.
• Đồ gá hàn: giữ các bộ phận đúng vị trí khi hàn, hạn chế cong vênh.
• Đồ gá lắp ráp: định vị linh kiện trên dây chuyền lắp ráp, thường dùng kẹp nhanh và chốt định vị.

2. Jig kiểm và dưỡng kiểm là gì?

Jig kiểm (checking fixture) và dưỡng kiểm (gauge) là dụng cụ dùng để kiểm tra nhanh sản phẩm có đạt kích thước, hình dạng yêu cầu hay không, thay cho việc đo từng kích thước bằng thước hoặc máy đo. Ví dụ: dưỡng kiểm lỗ, dưỡng kiểm côn, jig kiểm linh kiện điện tử, jig kiểm biên dạng sản phẩm đột dập.

3. Khi nào nên chế tạo đồ gá riêng?

• Sản phẩm được sản xuất số lượng lớn, lặp lại.
• Thời gian căn chỉnh, gá đặt chiếm nhiều hơn thời gian gia công thực tế.
• Tỷ lệ lỗi do định vị sai hoặc do thao tác của công nhân còn cao.
• Cần kiểm tra 100% sản phẩm nhanh ngay tại chuyền.
• Chi tiết có hình dạng đặc biệt mà đồ gá vạn năng (ê tô, mâm cặp) không giữ được.

4. Những yếu tố quyết định một bộ đồ gá tốt

• Chuẩn định vị hợp lý: dựa trên bề mặt chuẩn của bản vẽ sản phẩm.
• Độ cứng vững: không rung, không biến dạng khi kẹp và khi gia công.
• Thao tác nhanh, an toàn: kẹp nhanh, dễ lấy sản phẩm ra.
• Vật liệu và nhiệt luyện phù hợp cho chốt định vị, bạc dẫn hướng để chống mòn.
• Dễ bảo trì: các chi tiết mòn có thể thay thế riêng.

5. Chế tạo đồ gá, jig kiểm tại DAKO Việt Nam

DAKO nhận thiết kế và chế tạo đồ gá gia công, đồ gá hàn, đồ gá lắp ráp, jig kiểm và dưỡng kiểm theo bản vẽ hoặc theo mẫu sản phẩm. Các chi tiết như chốt định vị, bạc dẫn hướng, tấm đế, khối chặn được gia công trên máy CNC và có thể nhiệt luyện theo yêu cầu.

Xem các mẫu đã thực hiện: Đồ gá – Jig kiểm · Chi tiết máy chính xác

Liên hệ DAKO Việt Nam: Hotline/Zalo 0983 952 019 · Xưởng: Số 2A ngõ 124 Do Nha, Phường Xuân Phương, Hà Nội · Mở cửa 7:00–21:00 hằng ngày. Gửi bản vẽ để nhận báo giá trong 24 giờ.