logo

Dung sai và độ nhám bề mặt trên bản vẽ cơ khí: đọc thế nào cho đúng

( 17/11/2026) Dung sai và độ nhám bề mặt trên bản vẽ cơ khí: đọc thế nào cho đúng

Khi gửi bản vẽ đi gia công, hai thông số quyết định nhiều nhất đến giá thành, thời gian và khả năng lắp ráp của chi tiết là dung sai kích thước và độ nhám bề mặt. Ghi quá chặt thì chi phí tăng mạnh; ghi quá lỏng hoặc thiếu thì chi tiết làm ra có thể không lắp được. Bài viết giải thích cách đọc và ghi hai thông số này cho đúng, dựa trên kinh nghiệm nhận bản vẽ hằng ngày tại xưởng DAKO.

1. Dung sai kích thước là gì?

Không máy nào gia công được kích thước tuyệt đối đúng. Dung sai là khoảng sai lệch cho phép quanh kích thước danh nghĩa. Ví dụ Ø20 ±0,02 nghĩa là chi tiết đạt khi đường kính đo được nằm trong khoảng 19,98–20,02 mm. Dung sai càng nhỏ, chi tiết càng chính xác nhưng càng tốn thời gian gia công, kiểm tra và tỷ lệ phế phẩm càng cao.

Trên bản vẽ, dung sai thường được ghi theo 3 cách:

  • Ghi trực tiếp sai lệch: 50 ±0,05; 30 +0,10; Ø12 0-0,018.
  • Ghi theo ký hiệu lắp ghép ISO: Ø20H7, Ø20g6, Ø35k6… (tra bảng để ra sai lệch cụ thể).
  • Dung sai chung ghi ở khung tên hoặc yêu cầu kỹ thuật, áp dụng cho mọi kích thước không ghi dung sai riêng.

2. Dung sai chung ISO 2768: đừng để trống

Rất nhiều bản vẽ gửi đến xưởng không có dung sai chung, khiến hai bên hiểu khác nhau. Tiêu chuẩn phổ biến nhất là ISO 2768, chia 4 cấp: f (tinh), m (trung bình), c (thô), v (rất thô). Một số giá trị thường gặp cho kích thước dài:

Khoảng kích thước (mm) Cấp f Cấp m Cấp c
trên 3 đến 6 ±0,05 ±0,1 ±0,3
trên 6 đến 30 ±0,1 ±0,2 ±0,5
trên 30 đến 120 ±0,15 ±0,3 ±0,8
trên 120 đến 400 ±0,2 ±0,5 ±1,2

Với chi tiết máy thông thường, ghi "Dung sai chung ISO 2768-m" là đủ; chỉ những kích thước lắp ghép mới cần ghi dung sai riêng.

3. Ký hiệu lắp ghép H7, g6, k6, p6 nghĩa là gì?

Chữ cái chỉ vị trí miền dung sai (chữ hoa cho lỗ, chữ thường cho trục), con số chỉ cấp chính xác IT (số càng nhỏ càng chính xác). Hệ lỗ cơ bản H7 được dùng nhiều nhất vì lỗ khó gia công và đo hơn trục. Ví dụ với đường kính 20 mm:

Ký hiệu Sai lệch (mm) Kiểu lắp với lỗ H7 (0/+0,021) Ứng dụng
Ø20g6 -0,007 / -0,020 Lắp lỏng (có khe hở) Trục quay trong bạc, chốt trượt
Ø20k6 +0,002 / +0,015 Lắp trung gian Lắp ổ lăn, bánh răng có then
Ø20p6 +0,022 / +0,035 Lắp chặt (có độ dôi) Ép bạc, ép chốt cố định

Ghi đúng ký hiệu lắp ghép giúp xưởng biết chính xác mục đích lắp và chọn phương án gia công phù hợp (tiện tinh, doa, mài).

4. Dung sai hình học: độ đồng tâm, độ vuông góc, độ phẳng

Ngoài kích thước, nhiều chi tiết cần kiểm soát hình dạng và vị trí: độ tròn, độ trụ, độ phẳng, độ song song, độ vuông góc, độ đồng tâm, độ đảo. Các yêu cầu này được ghi trong khung chữ nhật kèm mặt chuẩn (A, B…). Ví dụ trục bậc lắp ổ lăn thường yêu cầu độ đảo hướng kính các cổ trục so với đường tâm chung. Nếu chi tiết có yêu cầu này mà bản vẽ không ghi, xưởng chỉ có thể làm theo kinh nghiệm — nên ghi rõ những bề mặt quan trọng.

5. Độ nhám bề mặt Ra là gì?

Độ nhám mô tả mức độ nhấp nhô vi mô của bề mặt sau gia công. Thông số dùng phổ biến nhất là Ra (sai lệch trung bình số học của profin), đơn vị µm. Ra càng nhỏ, bề mặt càng nhẵn. Một số bản vẽ dùng Rz (chiều cao nhấp nhô); Rz thường lớn hơn Ra khoảng 4–7 lần tùy bề mặt, nên không được lấy giá trị Rz thay cho Ra.

Bản vẽ theo tiêu chuẩn cũ (TCVN, GOST) ghi cấp độ nhám bằng ký hiệu tam giác ▽. Quy đổi gần đúng sang Ra (giá trị lớn nhất của cấp):

Cấp cũ Ra (µm) Phương pháp gia công thường đạt
▽4 ~5 (Rz 20) Tiện, phay thô – bán tinh
▽5 2,5 Tiện, phay bán tinh
▽6 1,25 Tiện tinh, phay tinh
▽7 0,63 Tiện tinh kỹ, doa, mài
▽8 0,32 Mài tinh
▽9 trở lên ≤ 0,16 Mài nghiền, đánh bóng

6. Chọn độ nhám bao nhiêu là hợp lý?

  • Ra 6,3–12,5: bề mặt không lắp ghép, mặt tự do, lỗ bắt bulông.
  • Ra 3,2: mặt tiếp xúc tĩnh, mặt đế, mặt bích thông thường.
  • Ra 1,6: mặt lắp ghép, cổ trục lắp bánh răng, lỗ lắp bạc.
  • Ra 0,8 trở xuống: cổ trục lắp ổ lăn chính xác, mặt làm kín (phớt, gioăng), mặt trượt, lòng khuôn.

Độ nhám và dung sai phải đi cùng nhau: một kích thước dung sai 0,01 mm mà bề mặt Ra 6,3 thì gần như không đo ổn định được. Ngược lại, mặt tự do không cần ghi Ra 0,8 vì sẽ làm tăng chi phí mà không có tác dụng.

7. Dung sai, độ nhám ảnh hưởng đến giá gia công thế nào?

Từ dung sai ±0,1 xuống ±0,01, chi tiết thường phải thêm nguyên công tinh (tiện tinh, doa, mài), giảm chế độ cắt, kiểm tra kỹ hơn và có thể cần gá đặt riêng. Bề mặt cần Ra 0,4 thường phải mài thay vì chỉ tiện. Kinh nghiệm để tối ưu chi phí:

  • Chỉ ghi dung sai chặt ở bề mặt lắp ghép và bề mặt làm việc, còn lại dùng dung sai chung.
  • Ghi rõ mục đích lắp (lắp ổ lăn, ép bạc, trượt…) nếu chưa chắc chọn ký hiệu lắp ghép nào — xưởng sẽ tư vấn.
  • Với vật liệu mềm như nhôm, đồng, đồng thau, tiện tinh dễ đạt bề mặt đẹp; với thép đã nhiệt luyện, bề mặt chính xác thường phải mài hoặc cắt dây.
  • Chi tiết nhiệt luyện: ghi rõ kích thước nào gia công sau nhiệt luyện để tránh biến dạng làm mất dung sai.

8. Kiểm soát dung sai tại DAKO Việt Nam

DAKO gia công chi tiết theo bản vẽ với dung sai đến 0,01 mm trên các máy tiện CNC Mori Seiki, OKUMA và máy phay CNC. Chi tiết được kiểm tra bằng máy đo quang học (video measuring), thước đo cao TESA-Hite, máy đo độ cứng Rockwell và tế vi trước khi giao. Khi nhận bản vẽ, nếu thấy dung sai hoặc độ nhám chưa rõ hay ghi chặt hơn mức cần thiết, kỹ thuật DAKO sẽ trao đổi lại để khách chọn phương án hợp lý về chi phí.

Xem thêm: Báo giá gia công CNC theo bản vẽ cần gửi gì · Gia công cơ khí chính xác · Tiện CNC theo bản vẽ · Gia công khuôn nhựa · Nhiệt luyện kim loại

Liên hệ DAKO Việt Nam: Hotline/Zalo 0983 952 019 · Email: dako@giacongcokhichinhxac.com · Xưởng: Số 2A ngõ 124 Do Nha, Phường Xuân Phương, Hà Nội · Mở cửa 7:00–21:00 hằng ngày.

    bài viết liên quan

Gia công cơ khí chính xác theo bản vẽ tại DAKO Việt Nam

DAKO Việt Nam tại Hà Nội nhận gia công chi tiết cơ khí chính xác, tập trung vào chi tiết tròn xoay kích thước nhỏ và tiện CNC. Chúng tôi phục vụ các nhà máy, doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp FDI trên toàn quốc, ưu tiên kết nối khách hàng tại miền Bắc.

Tìm dịch vụ phù hợp với chi tiết cần gia công

Tham khảo các nhóm tiện CNC, tiện chi tiết nhỏ, tiện thép không gỉ, tiện chi tiết đồng và tiện chi tiết nhôm. Với các yêu cầu khác, xem sản phẩm cơ khí chính xác và nhà xưởng, thiết bị để trao đổi phương án phù hợp.

Cần cung cấp gì để nhận báo giá gia công?

Vui lòng gửi bản vẽ có kích thước và dung sai, vật liệu, số lượng, yêu cầu bề mặt hoặc xử lý sau gia công và thời gian giao hàng mong muốn. Nếu chưa đủ thông tin, hãy nêu công dụng của chi tiết và những yêu cầu đã xác định để hai bên làm rõ trước khi báo giá.

Yêu cầu gia công từ miền Bắc và toàn quốc

Khách hàng có thể trao đổi bản vẽ và yêu cầu từ xa. Địa điểm giao nhận, tiến độ, phương án kiểm tra và chi phí vận chuyển cần được thống nhất theo từng đơn hàng.

Câu hỏi khi đặt gia công

Giá gia công được xác định như thế nào?

Báo giá phụ thuộc vào bản vẽ, vật liệu, số lượng, dung sai, yêu cầu bề mặt và tiến độ. Gửi thông tin chi tiết giúp việc đánh giá yêu cầu và báo giá sát với đơn hàng.

Có thể đặt gia công chi tiết theo mẫu không?

Hãy gửi hình ảnh, kích thước và yêu cầu của mẫu để DAKO xem xét. Những kích thước, dung sai hoặc yêu cầu chưa thể hiện trên mẫu cần được làm rõ trước khi thống nhất phương án gia công.

Làm thế nào để xác nhận khả năng đáp ứng dung sai?

Cần đánh giá theo bản vẽ, vật liệu, hình dạng chi tiết và phương án kiểm tra. Dung sai áp dụng cho đơn hàng phải được hai bên xác nhận cụ thể.

Liên hệ DAKO Việt Nam: 0983 952 019 · Gửi yêu cầu báo giá

Fanpage DAKO

Kiến thức gia công cơ khí chính xác

G

0983952019